BAERT deelt zijn afgeronde transacties en de schatting van de waarde van antiquiteiten.
Actualités Belgique

Boch Frères en Charles Catteau: hoe herkent u Belgische art-decokeramiek?

Decoratieve art-decovaas met gestileerde bloemen in oranje, blauwgroen en zwart op een houten tafel in een antiek interieur.

Hebt u een oude vaas met geometrische motieven, een schaal met gestileerde bloemen of een keramisch voorwerp met het opschrift ‘Boch Frères Keramis’? Dan gaat het mogelijk om een stuk van een van de belangrijkste Belgische keramiekfabrikanten uit de geschiedenis van de decoratieve kunsten.

Charles Catteau neemt binnen deze productie een bijzondere plaats in. Zijn kleurrijke decors, gedurfde composities en experimenten met glazuren droegen bij aan de internationale uitstraling van de Belgische art-decokeramiek.

Maar hoe herkent u een authentiek stuk van Boch Frères? Wat betekent een nummer dat begint met de letter D? En betekent een signatuur van Charles Catteau automatisch dat een vaas veel waard is?

Om een keramisch voorwerp correct te identificeren, moet u verschillende kenmerken samen bekijken: het fabrieksmerk, het decornummer, de vorm, het glazuur en de staat van bewaring. Geen van deze aanwijzingen volstaat op zichzelf om een toeschrijving met zekerheid vast te stellen.

Boch Frères Keramis: een toonaangevende fabriek in La Louvière

De geschiedenis van Boch Frères Keramis begint in 1841, met de oprichting van de fabriek in La Louvière, in Henegouwen.

In de daaropvolgende decennia ontwikkelde het bedrijf een gevarieerde productie, van gebruiksservies tot verfijnde decoratieve stukken.

Aan het begin van de twintigste eeuw brak een van de belangrijkste artistieke periodes van de fabriek aan.

In 1906 kwam de Franse keramist Charles Catteau bij Boch Frères werken. Hij was opgeleid in Sèvres en had eerder ervaring opgedaan bij de porseleinfabriek van Nymphenburg in Duitsland. Hij bracht een grondige technische kennis mee en had een uitgesproken belangstelling voor decoratieve vernieuwing.

Vanaf 1907 leidde hij het decoratieatelier, dat later bekend zou worden als het Atelier de Fantaisie.

Onder zijn leiding gingen de creaties van Boch Frères zich steeds sterker onderscheiden door hun inventiviteit, kleuren en typische art-decomotieven.

Zo speelde de fabriek een belangrijke rol in de ontwikkeling van de Belgische decoratieve kunsten tijdens de jaren 1920 en 1930.

Belangrijk om te onthouden: niet alle keramiek van Boch Frères is ontworpen door Charles Catteau. De fabriek produceerde talrijke voorwerpen vóór, tijdens en na zijn periode van activiteit.

Drie keramische vazen in art-decostijl met geometrische patronen, bloemen en vogels in warme kleuren.

Hoe herkent u een vaas van Charles Catteau?

Creaties die met Charles Catteau worden geassocieerd, vertonen vaak herkenbare visuele kenmerken. Toch is zijn oeuvre zo veelzijdig dat een algemene stijl alleen niet volstaat om een stuk te identificeren.

Geometrische en evenwichtige vormen

Vazen uit het Atelier de Fantaisie hebben vaak duidelijk gestructureerde silhouetten: eivormige modellen, gefacetteerde oppervlakken, brede buiken, versmalde halzen of uitgesproken verhoudingen.

Sommige stukken hebben eenvoudige volumes die het decor volledig tot zijn recht laten komen. Andere hebben een originelere vorm, waarbij het silhouet een wezenlijk onderdeel van de compositie vormt.

De verhouding tussen de vorm van de vaas en de versiering is een belangrijke aanwijzing.

Eenzelfde gedocumenteerd decor kan op verschillende vaasvormen zijn aangebracht. Daarom is het nuttig om het model en het motief afzonderlijk te onderzoeken.

Gestileerde bloemen- en dierenmotieven

Bloemen, bladeren, vogels en andere dieren behoren tot de terugkerende thema’s in het werk van Catteau.

Die motieven zijn echter niet altijd natuurgetrouw weergegeven.

Ze worden vaak vereenvoudigd, herhaald of verwerkt in geometrische composities.

Kenmerkende elementen zijn onder meer:

  • Gestileerde bloemen in friezen of symmetrische composities.
  • Vogels en andere dieren met een uitgesproken grafische vormgeving.
  • Lijnen, driehoeken en repetitieve geometrische patronen.
  • Contrasterende kleuren die de structuur van het decor benadrukken.

Deze kenmerken weerspiegelen de uiteenlopende invloeden van de art deco, waaronder Japanse kunst, het kubisme en verschillende decoratieve tradities van buiten Europa.

Glazuren met contrasterende kleuren

Art-decokeramiek van Boch Frères kan combinaties vertonen van blauw, groen, zwart, geel, oranje en bruin.

Sommige stukken combineren matte oppervlakken, terwijl andere gebruikmaken van glanzende effecten, bijzondere glazuren of complexere texturen.

Charles Catteau verdiepte zich ook in de chemische samenstelling van glazuren. Dat verklaart mee de grote verscheidenheid aan afwerkingen binnen de productie van zijn atelier.

Een kleurrijke vaas met een geometrisch decor is echter niet automatisch een creatie van Catteau. Ook andere fabrikanten en decorateurs gebruikten een vergelijkbare vormentaal.

Detailopname van een blauw merkteken van Boch Frères Keramis La Louvière op de onderkant van een keramische vaas met craqueléglazuur.

Merken van Boch Frères Keramis: wat staat er onder de vaas?

De onderkant van een keramisch voorwerp is vaak een van de eerste plaatsen die u moet onderzoeken.

Afhankelijk van de productieperiode en het type voorwerp kunnen er verschillende aanduidingen voorkomen.

Het fabrieksmerk

Opschriften kunnen onder meer verwijzen naar:

  • Boch Frères
  • Keramis
  • La Louvière
  • Made in Belgium
  • BFK, afhankelijk van het type merkteken

Deze vermeldingen kunnen wijzen op een herkomst uit de Belgische fabriek.

De stempels veranderden echter in de loop der jaren. Daarom moeten hun typografie, plaatsing en aanbrengtechniek worden vergeleken met gedocumenteerde voorbeelden.

Een gedeeltelijk uitgewist of moeilijk leesbaar merk betekent niet noodzakelijk dat een stuk oninteressant is.

Omgekeerd vormt de aanwezigheid van een stempel op zichzelf geen garantie voor de authenticiteit.

De signatuur van Charles Catteau

Sommige stukken dragen de signatuur ‘Ch. Catteau’, soms samen met andere merktekens.

Die signatuur kan geschilderd of met een stempel aangebracht zijn.

Het is belangrijk te begrijpen dat een keramisch voorwerp dat werd vervaardigd in het atelier onder leiding van Catteau, niet noodzakelijk door hem persoonlijk werd gedecoreerd.

De fabriek werkte met een team van decorateurs en medewerkers die instonden voor de uitvoering van modellen en decors.

Bij een toeschrijving moet men dus een onderscheid maken tussen het ontwerp van het decor, de vervaardiging van het voorwerp en de uitvoering van de versiering.

Decor- en vormnummers

Dit is een bijzonder interessant aspect van de identificatie.

Op bepaalde keramische stukken van Boch Frères Keramis verwijst een nummer voorafgegaan door de letter D naar een decorreferentie.

Een opschrift zoals ‘D. 992’ betekent bijvoorbeeld niet dat de vaas uit het jaar 992 dateert. Het verwijst naar een decor dat door de fabriek werd geregistreerd.

Andere nummers kunnen overeenkomen met de vorm van de vaas of met productiegegevens.

Dankzij deze referenties kan een stuk soms worden gekoppeld aan modellen die zijn opgenomen in archieven, gespecialiseerde catalogi of museumcollecties.

Let wel: de ontwerpsdatum van een decor is niet noodzakelijk dezelfde als de productiedatum van de vaas. Sommige modellen werden gedurende meerdere jaren vervaardigd.

Zijn alle vazen van Boch Frères gesigneerd door Charles Catteau?

Nee.

Dat is een veelvoorkomende verwarring wanneer iemand voor het eerst een keramisch voorwerp uit La Louvière onderzoekt.

De geschiedenis en productie van Boch Frères zijn veel uitgebreider dan alleen de creaties van Catteau.

De fabriek stelde ook andere kunstenaars, decorateurs en technici tewerk.

Een stuk kan dus authentiek afkomstig zijn van Boch Frères Keramis zonder de signatuur van Charles Catteau te dragen.

Omgekeerd is het bij een keramisch voorwerp dat als een creatie van Catteau wordt aangeboden verstandig om na te gaan of het decor, de vorm, de merktekens en de gedocumenteerde modellen met elkaar overeenstemmen.

Een betrouwbare toeschrijving steunt op verschillende overeenstemmende aanwijzingen en niet uitsluitend op de aanwezigheid van een naam.

Wat is een vaas van Boch Frères of Charles Catteau waard?

Twee vazen van dezelfde fabriek kunnen sterk verschillen in waarde.

De waarde hangt onder meer af van de zeldzaamheid van het model, de belangstelling van verzamelaars, de kwaliteit van het decor en de staat van bewaring.

De zeldzaamheid van het decor

Sommige decors werden op grote schaal toegepast, terwijl andere veel minder voorkomen.

Een bijzonder gegeerd model kan meer belangstelling opwekken dan een courant stuk.

Toch moet een onderscheid worden gemaakt tussen een zeldzaam decor en een decor waarover weinig documentatie beschikbaar is.

Het ontbreken van gemakkelijk terug te vinden verkoopresultaten bewijst niet dat een vaas uitzonderlijk is.

De kwaliteit en afmetingen

De afmetingen, verhoudingen en kwaliteit van de uitvoering kunnen de waarde beïnvloeden.

Een grote vaas met een uitgebreid decor en een bijzonder verzorgde afwerking kan meer aandacht trekken van verzamelaars.

Maar de grootte is geen absolute regel: ook kleinere stukken kunnen gegeerd zijn vanwege hun decor of zeldzaamheid.

De staat van bewaring

De staat van het voorwerp is essentieel.

Schilfers, barsten, restauraties en beschadigingen kunnen de commerciële aantrekkelijkheid van een keramisch stuk verminderen.

Het is ook belangrijk om veranderingen die in de loop der tijd zijn ontstaan te onderscheiden van kenmerken die bij het productieproces horen.

Een netwerk van fijne craquelures in het glazuur kan bijvoorbeeld deel uitmaken van het oorspronkelijke uitzicht van bepaalde stukken. Het mag niet automatisch als schade worden beschouwd.

Een oude restauratie kan bovendien moeilijk te herkennen zijn zonder rechtstreeks onderzoek.

De herkomst en documentatie

Een gedocumenteerde herkomst, een oude aankoopfactuur, een bibliografische referentie of een overeenkomst met een model uit een erkende collectie kan bijdragen tot een nauwkeurigere identificatie.

Voor creaties van Catteau zijn gespecialiseerde catalogi en de archieven van de fabriek bijzonder nuttig.

Ook de resultaten van vergelijkbare openbare verkopen kunnen een indicatie geven van de marktwaarde, op voorwaarde dat werkelijk vergelijkbare stukken worden onderzocht.

Er bestaat dus geen vaste prijs voor een vaas van Boch Frères of Charles Catteau.

Hoe weet u of uw keramiek een expertise waard is?

Hebt u een oude vaas gevonden in een nalatenschap, een keramisch voorwerp van uw familie gekregen of een stuk ontdekt met een Keramis-merk?

Voordat u er een waarde aan probeert toe te kennen, verzamelt u best eerst de informatie die nodig is om het te identificeren.

Bekijk het volledige decor, de vorm van de vaas, de opschriften onderaan en eventuele zichtbare beschadigingen.

Vermijd agressieve schoonmaakmiddelen en probeer geen oude merktekens, patina of gebruikssporen te verwijderen.

Een eerste beoordeling op basis van foto’s kan helpen om na te gaan of de keramiek overeenkomt met een bekende productie en of verder onderzoek zinvol is.

Wilt u weten wat op afstand kan worden vastgesteld? Lees dan ons artikel over antiek laten schatten op basis van foto’s.

Waar vindt u betrouwbare informatie over Boch Frères en Charles Catteau?

Wie de identificatie van een keramisch voorwerp verder wil onderzoeken, kan verschillende gespecialiseerde bronnen raadplegen.

Keramis – Centre de la Céramique, gevestigd in La Louvière op de historische site van de fabriek, is een belangrijke referentie voor de geschiedenis van Boch Frères en Charles Catteau.

De collecties en het onderzoek van dit centrum bieden meer inzicht in de technieken, kunstenaars en stilistische ontwikkelingen van de fabriek.

Ook gespecialiseerde catalogi over Catteau, waaronder het werk van Marc Pairon, zijn nuttig om verbanden te leggen tussen decornummers, vormen en gedocumenteerde modellen.

Ten slotte kunnen catalogi van openbare veilingen helpen om vergelijkbare exemplaren terug te vinden, met hun afmetingen, merktekens en beschrijvingen.

Deze bronnen moeten samen worden bekeken: een visuele gelijkenis volstaat niet altijd om een stuk met zekerheid te identificeren.

Keramische vaas in de stijl van Charles Catteau, versierd met gestileerde vogels en bloemen in blauwgroen, oranje en zwart.

Uw keramiek van Boch Frères laten bekijken door Baert Antiek

Hebt u een vaas van Boch Frères Keramis, keramiek met de signatuur van Charles Catteau of een Belgisch art-decovoorwerp waarvan u de herkomst wilt kennen?

Baert Antiek kan uw aanvraag op basis van foto’s bekijken en aangeven of uw voorwerp interessant is voor een eventuele aankoop.

Om deze eerste beoordeling te vergemakkelijken, stuurt u best een overzichtsfoto, een foto van de onderkant, detailfoto’s van merktekens of signaturen en de afmetingen van het voorwerp.

Afhankelijk van de kenmerken kan een rechtstreeks onderzoek nodig zijn om de identificatie te bevestigen en de staat te beoordelen.

U kunt Baert Antiek contacteren via WhatsApp of het contactformulier op de website.

Voordat u oude keramiek verkoopt, is het belangrijk om te weten wat u precies bezit.

Veelgestelde vragen over Boch Frères en Charles Catteau

Hoe herkent u een vaas van Boch Frères Keramis?

Onderzoek de merktekens op de onderkant, de vorm, het decor en de kwaliteit van het glazuur. Sommige stukken dragen de vermeldingen Boch Frères, Keramis of La Louvière, samen met decor- of vormnummers. Een identificatie moet op meerdere overeenstemmende aanwijzingen steunen.

Wat betekent de letter D onder een vaas van Charles Catteau?

Op veel stukken uit het Atelier de Fantaisie verwijst de letter D gevolgd door een nummer naar een decorreferentie. Daarmee kan soms een model worden teruggevonden in gespecialiseerde catalogi. Het nummer geeft niet rechtstreeks de productiedatum van de vaas aan.

Zijn alle vazen van Boch Frères gesigneerd door Charles Catteau?

Nee. Boch Frères produceerde veel keramiek die niet door Charles Catteau werd ontworpen. Ook binnen zijn atelier werkten verschillende medewerkers mee aan de uitvoering van de stukken.

Garandeert een signatuur van Charles Catteau dat een vaas authentiek is?

Nee. Een signatuur is een aanwijzing, maar moet samen met de andere merktekens, het decor, de vorm en de materiële kenmerken worden onderzocht. Een betrouwbare toeschrijving kan documentair onderzoek en een rechtstreeks onderzoek van het voorwerp vereisen.

Verliest een vaas van Boch Frères waarde door craquelures?

Niet noodzakelijk. Sommige craquelures maken deel uit van het oorspronkelijke uitzicht van het glazuur. Andere kunnen wijzen op beschadiging of een probleem met de bewaring. De aard en de ernst ervan moeten worden beoordeeld voordat hun invloed op de waarde kan worden bepaald.

Hoeveel is een vaas van Charles Catteau waard?

De waarde hangt af van het decor, de vorm, de zeldzaamheid, de afmetingen, de staat en de vraag bij verzamelaars. Twee vazen die aan Charles Catteau worden toegeschreven, kunnen sterk verschillen in waarde. Een schatting moet steunen op een nauwkeurige identificatie en relevante vergelijkingen.

Kan een vaas van Boch Frères op basis van foto’s worden geïdentificeerd?

Foto’s van goede kwaliteit kunnen een eerste beoordeling mogelijk maken, vooral wanneer de merktekens, het decor en de afmetingen duidelijk zichtbaar zijn. Een rechtstreeks onderzoek kan echter nodig zijn om de authenticiteit te bevestigen, restauraties te ontdekken of de waarde nauwkeuriger te bepalen.